Wycieczki warsztatowe

Jak projektować miasto bardziej odporne na zmiany klimatu? W jaki sposób zwiększać retencję, ograniczać efekt miejskiej wyspy ciepła i tworzyć przyjazne przestrzenie dla mieszkańców? Odpowiedzi na te pytania będzie można poznać w praktyce podczas wycieczki, organizowanej we współpracy z Zarządem Zieleni Miejskiej w Krakowie. Uczestnicy odwiedzą miejsca, które pokazują, jak w Krakowie rozwijana jest zielono-niebieska infrastruktura – od rewitalizacji terenów miejskich i zazieleniania przestrzeni po rozwiązania wspierające retencję wód opadowych. Program obejmuje zarówno zrealizowane inwestycje, jak i projekty będące częścią długofalowych zmian w przestrzeni miasta.

W programie wycieczki: 

Wesoła to jeden z najbardziej charakterystycznych przykładów przekształcania zdegradowanego obszaru miejskiego w nowoczesną, wielofunkcyjną przestrzeń łączącą funkcje kulturalne, społeczne, edukacyjne i kreatywne. Teren dawnego Szpitala Uniwersyteckiego, zakupiony przez Miasto Kraków w 2019 roku, obejmuje około 9 hektarów powierzchni, z czego ponad 40 proc. stanowią tereny zielone. Obszar objęty jest ochroną konserwatorską, co sprawia, że jego rozwój opiera się na poszanowaniu historycznej wartości zabudowy oraz zachowaniu istniejącego dziedzictwa przy jednoczesnym nadaniu mu nowych funkcji.
Docelowo Wesoła ma stać się zieloną dzielnicą kreatywną – miejscem otwartym na kulturę, sztukę, design, edukację, przedsiębiorczość oraz działania społeczne. Koncepcję rozwoju tego obszaru wyznacza masterplan Wesołej, który zakłada harmonijne połączenie odnowy istniejących budynków, rozwoju przestrzeni publicznych oraz wykorzystania potencjału zieleni. Istotnym elementem przemiany jest stworzenie miejsca sprzyjającego współpracy różnych środowisk – mieszkańców, twórców, organizacji społecznych, instytucji kultury i sektora kreatywnego.
Jednym z pierwszych przykładów adaptacji historycznych obiektów do nowych potrzeb jest Apteka Designu, zarządzana przez Krakowskie Biuro Festiwalowe (KBF). Przestrzeń ta pełni funkcję centrum działań projektowych, warsztatowych i eksperymentalnych, umożliwiając projektantom, artystom oraz mieszkańcom wspólne tworzenie i testowanie nowych rozwiązań odpowiadających na współczesne wyzwania miejskie.
Przemiana Wesołej pokazuje, jak ważne dla rozwoju miasta jest ponowne wykorzystanie istniejących zasobów zamiast tworzenia nowych struktur od podstaw. Połączenie zabytkowej architektury, zieleni oraz aktywności kulturalnych i społecznych pozwala stworzyć przestrzeń odporną na zmiany klimatu, sprzyjającą integracji mieszkańców i podnoszącą jakość życia w centrum Krakowa.

Park Kolejowy to przykład udanej rewitalizacji zaniedbanych terenów znajdujących się pod estakadami kolejowymi, które zostały przekształcone w nowoczesną, ogólnodostępną i wielofunkcyjną przestrzeń publiczną. Inwestycja obejmuje odcinek pomiędzy ulicami Kopernika i Grzegórzecką, gdzie stworzono miejsce sprzyjające zarówno rekreacji, jak i integracji mieszkańców oraz ochronie środowiska.
W parku powstały liczne strefy aktywności i wypoczynku, w tym ogród deszczowy i ogród sensoryczny, place zabaw dla dzieci, wybieg dla psów, miejsca do odpoczynku oraz ścieżki piesze i rowerowe, które poprawiają komunikację pomiędzy sąsiednimi dzielnicami miasta. Istotnym elementem projektu są również liczne nasadzenia drzew, krzewów i roślinności, które zwiększają bioróżnorodność oraz poprawiają mikroklimat tej części Krakowa.
W realizacji zastosowano rozwiązania oparte na zasadach zrównoważonego rozwoju, takie jak systemy retencji i zagospodarowania wód opadowych, które ograniczają ryzyko lokalnych podtopień oraz wspierają naturalny obieg wody. Dodatkowo park pełni funkcję edukacyjną –poprzez elementy informacyjne i ekspozycje nawiązuje do historii kolei oraz znaczenia infrastruktury kolejowej w rozwoju miasta. Dzięki połączeniu funkcji rekreacyjnych, przyrodniczych, komunikacyjnych i edukacyjnych Park Kolejowy stał się atrakcyjną przestrzenią miejską, poprawiającą jakość życia mieszkańców i stanowiącą przykład efektywnego wykorzystania wcześniej zdegradowanych terenów.

Plac Wolnica jest przykładem stopniowej rewitalizacji historycznej przestrzeni miejskiej poprzez ograniczanie powierzchni utwardzonych i wprowadzanie zieleni. Pierwszy etap odbetonowania placu zakończył się w grudniu 2025 roku i stanowi początek długofalowego procesu, którego celem jest przekształcenie tego miejsca w bardziej przyjazną dla mieszkańców oraz odporną na skutki zmian klimatu przestrzeń publiczną.
W ramach zrealizowanych prac przed budynkiem Muzeum Etnograficznego usunięto część betonowej nawierzchni, zastępując ją terenami zielonymi. Utworzono stałą rabatę z krzewami oraz posadzono ponad 2,5 tysiąca bylin i podobną liczbę roślin cebulowych, które zwiększają różnorodność biologiczną i poprawiają estetykę placu przez większą część roku. Dodatkowo ustawiono ławki, tworząc miejsca sprzyjające odpoczynkowi i integracji mieszkańców oraz odwiedzających Kazimierz. W kolejnej części placu, objętej procesem odbetonowania, posadzono lipę srebrzystą, która w przyszłości zapewni cień, poprawi jakość powietrza oraz wpłynie na obniżenie temperatury otoczenia w okresie letnim.
Realizacja wpisuje się w działania miasta związane z adaptacją do zmian klimatu i zwiększaniem udziału zieleni w przestrzeni publicznej. Ograniczenie powierzchni nieprzepuszczalnych sprzyja lepszemu wsiąkaniu wód opadowych, zmniejsza efekt miejskiej wyspy ciepła oraz poprawia mikroklimat. Jednocześnie projekt zachowuje historyczny charakter placu Wolnica, harmonijnie łącząc jego zabytkową wartość z nowoczesnymi rozwiązaniami wspierającymi zrównoważony rozwój i podnoszącymi komfort użytkowania tej ważnej przestrzeni miejskiej.

Ogród Norymberski jest przykładem czasowego, ale jednocześnie funkcjonalnego zagospodarowania przestrzeni publicznej z wykorzystaniem zieleni urządzonej w dużych donicach. Powstał jako uzupełnienie procesu zazieleniania i odbetonowania placu Wolnica, wzbogacając jego estetykę oraz zwiększając udział roślinności w historycznej części krakowskiego Kazimierza. Dzięki zastosowaniu mobilnych elementów zieleni możliwe było wprowadzenie roślin bez ingerencji w zabytkową nawierzchnię placu, co pozwala zachować jego historyczny charakter przy jednoczesnej poprawie jakości przestrzeni publicznej.
Projekt ma również wymiar symboliczny i kulturowy. Nawiązuje do wieloletniego partnerstwa Krakowa i Norymbergi oraz działalności Domu Norymberskiego, który od 1996 roku rozwija współpracę kulturalną, edukacyjną i społeczną pomiędzy oboma miastami. Ogród stanowi zatem nie tylko element zielonej infrastruktury, ale także symbol międzynarodowych relacji oraz wspólnych działań na rzecz zrównoważonego rozwoju i podnoszenia jakości przestrzeni miejskiej.
W kolejnych etapach projektu planowane jest zastosowanie rozwiązań opartych na retencji wód opadowych. Woda spływająca z powierzchni placu będzie gromadzona i wykorzystywana do nawadniania roślin, co pozwoli zwiększyć odporność zieleni na okresy suszy. Ogród Norymberski stanowi przykład połączenia walorów estetycznych, ekologicznych i edukacyjnych, pokazując, że nawet niewielkie interwencje mogą znacząco poprawić jakość przestrzeni miejskiej oraz wspierać adaptację miasta do zmian klimatu.