Agenda Kongresu

Podczas wystąpienia zaprezentowane zostaną kluczowe działania i dobre praktyki związane z gospodarowaniem wodami opadowymi oraz ochroną przeciwpowodziową, przedstawione na przykładzie Krakowa. Prelegent omówi obowiązujące uregulowania dotyczące zagospodarowania wód opadowych, w tym zapisy zawarte w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego. Zwróci uwagę na znaczenie jednolitych metod obliczeniowych, potrzebę zarządzania perspektywicznego oraz konieczność bilansowania zlewniowego.
Przedstawione zostaną również przykłady zastosowania nowoczesnych narzędzi i danych wykorzystywanych w modelowaniu hydrodynamicznym, które wspierają procesy decyzyjne na etapie planowania i realizacji inwestycji. Szczególny nacisk położony zostanie na konieczność koordynacji działań inwestycyjnych w obrębie zlewni – zarówno ze strony deweloperów, jednostek samorządowych, jak i osób fizycznych – w celu osiągnięcia maksymalnej efektywności w zwiększaniu zdolności retencyjnych terenów. Wystąpienie podkreśli także znaczenie współpracy z Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie, obejmującej m.in. zawieranie porozumień, wspólne finansowanie inwestycji oraz prowadzenie prac utrzymaniowych cieków wodnych, istotnych z punktu widzenia ochrony przeciwpowodziowej i bezpieczeństwa mieszkańców.
Uzupełnieniem tematu będzie omówienie działań zespołów zadaniowych, powołanych w celu wypracowania skutecznych rozwiązań ograniczających ryzyko powodzi lub zalania wodami opadowymi, zgodnie z obowiązującymi uwarunkowaniami formalno-prawnymi.

W swoim wystąpieniu Prezes Wód Polskich przedstawi kompleksową analizę działań podjętych po powodzi z września 2024 r. Referat obejmie dwa główne obszary: budowanie odporności oraz usuwanie skutków powodzi.
Wody Polskie w minionym roku prowadziły intensywne prace w regionach najbardziej dotkniętych wielką wodą. Działania te obejmowały m.in. odbudowę i modernizację infrastruktury hydrotechnicznej, udrażnianie cieków wodnych oraz wzmacnianie wałów przeciwpowodziowych. Prezes Wód Polskich podsumuje przedsięwzięcia, które przyczyniły się do zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców oraz ograniczenia ryzyka powodziowego w przyszłości. Nacisk położony zostanie również na planowane trwałe rozwiązania w zakresie budowania odporności infrastruktury wodnej wobec zmieniających się warunków klimatycznych.

Prezentacja będzie dotyczyć doświadczeń European Water Association (EWA) w zakresie zarządzania wodami opadowymi i powodziami. Ekspert zaprezentuje przykłady oparte na wcześniejszych zdarzeniach powodziowych, omówi płynące z nich wnioski oraz powiąże je z aktualnym prawodawstwem UE.

Bieżące uregulowanie kierunków działań Izby Gospodarczej „Wodociągi Polskie” dotyczące problematyki wód opadowych w wymiarze prawnym jak i finansowym

Zmiany klimatu stanowią jedno z najpoważniejszych wyzwań XXI wieku, a ich skutki – takie jak wzrost temperatur, częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe, podnoszenie się poziomu mórz czy zagrożenia dla zasobów wodnych – wymagają zdecydowanych działań adaptacyjnych.
Ubiegłoroczna powódź na południu Polski potwierdziła konieczność lepszego przygotowania się na gwałtowne zjawiska pogodowe oraz podejmowania działań adaptacyjnych na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) pełni rolę strategicznego partnera dla samorządów, przedsiębiorstw i instytucji publicznych w realizacji projektów zwiększających odporność społeczeństwa oraz gospodarki na skutki zmian klimatycznych. Finansuje nie tylko twarde inwestycje infrastrukturalne, takie jak budowa zbiorników retencyjnych czy wałów przeciwpowodziowych, lecz także działania miękkie, np. edukację czy opracowywanie miejskich planów adaptacyjnych. Wspiera również przedsięwzięcia z zakresu zielono-błękitnej infrastruktury, rozszczelniania powierzchni nieprzepuszczalnych, zwiększania retencji wód, tworzenia lub rozbudowy miejskiego systemu monitoringu zagrożeń i wczesnego ostrzegania, a także zakup specjalistycznego sprzętu wykorzystywanego w akcjach ratowniczych oraz przy usuwaniu skutków nadzwyczajnych zagrożeń.
To tylko niektóre z rozwiązań, które mają pomóc miastom w radzeniu sobie ze skutkami szybko zmieniającego się klimatu. Prezentacja przybliży instrumenty oferowane przez NFOŚiGW na rzecz adaptacji do zmian klimatu – zarówno programy priorytetowe finansowane ze środków krajowych, jak i wsparcie pochodzące ze środków unijnych.
O tym, że adaptacja do zmian klimatu jest jednym z kluczowych obszarów działania Funduszu, świadczy fakt, że znalazła się wśród priorytetów zapisanych w „Strategii działania NFOŚiGW na lata 2025–2028”.

W prezentacji przedstawiony zostanie przegląd działań Banku Światowego realizowanych we współpracy z krajami na całym świecie w zakresie budowania odporności na ryzyko powodzi. Zilustrowane zostanie znaczenie redukcji ryzyka katastrof dla ograniczania ubóstwa, wspierania wzrostu gospodarczego oraz osiągania innych celów rozwojowych. Wystąpienie obejmie także wnioski, doświadczenia i rekomendacje z niedawnej oceny wsparcia Banku w tych obszarach.

Ostatnia powódź w dorzeczu górnej i środkowej Odry oraz trudności związane z opracowaniem rozwiązań obniżających ryzyko powodziowe i uzyskaniem konsensusu społecznego dla ich akceptacji wskazują, że kwestia skuteczności działań redukujących ryzyko powodziowe pozostaje nierozstrzygnięta. Potwierdzają to również wieloletnie dyskusje dotyczące poszukiwania sposobów ograniczenia wzrostu źródeł i skutków powodzi na terenach miejskich oraz szerzej – na obszarach objętych urbanizacją, szczególnie tam, gdzie kumulują się skutki powodzi rzecznych i opadowych. Na taki stan rzeczy wpływa wiele czynników – zarówno po stronie źródłowo-przyczynowej, związanej z wielowymiarowością zagrożeń pogłębioną skutkami zmian klimatu, w ujęciu zarówno rodzajowym, jak i przestrzennym, jak i po stronie prawnej oraz planistycznej, a w konsekwencji – projektowo-realizacyjnej, w odniesieniu do działań ograniczających zagrożenie powodziowe. Celem referatu jest próba diagnozy obecnej sytuacji w oparciu o dotychczasowe doświadczenia oraz wskazanie działań mogących zwiększyć skuteczność rozwiązań służących redukcji ryzyka powodziowego.

PGW Wody Polskie intensywnie angażują się w program LIFE, realizując i planując szereg innowacyjnych projektów z zakresu renaturyzacji rzek, ochrony siedlisk oraz przeciwdziałania skutkom zmian klimatu. Podczas prelekcji zaprezentowane zostaną doświadczenia z zakończonego projektu LIFE Rega, postępy w realizacji projektu LIFE Pilica, a także ambitne cele nowo rozpoczynanych projektów – LIFE for Rivers i LIFE Drawa Bis. Szczególna uwaga zostanie poświęcona planowanym projektom, których łączna wartość szacowana jest na ponad 130 mln euro, z zakładanym efektem w postaci przywrócenia ciągłości ekologicznej na ponad 1500 km rzek. Uczestnicy poznają również założenia projektów finansowanych z programu FEnIKS oraz Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej.

Prezentacja, na przykładzie Szczecina, będzie przeglądem aktualnych wyzwań i barier związanych z wdrażaniem zielonej retencji oraz systemowego gospodarowania wodami opadowymi w mieście. Ukazana zostanie nie tylko konieczność adaptacji do zmieniających się warunków klimatycznych, lecz przede wszystkim praktyczne trudności wynikające z początkowego braku koordynacji działań między jednostkami miejskimi, ograniczonych zasobów finansowych oraz wyzwań komunikacyjnych i decyzyjnych wśród kluczowych interesariuszy.

Prezentacja ukazuje praktyczne zastosowanie koncepcji miasta gąbki na przykładzie działań realizowanych w Bydgoszczy. Główna idea tej filozofii polega na zatrzymywaniu i efektywnym wykorzystywaniu wód opadowych w miejscu ich powstawania, co stanowi odpowiedź na wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi. W wystąpieniu omówione zostaną najważniejsze inwestycje i działania realizowane przez Bydgoskie Wodociągi, mające na celu walkę z negatywnymi skutkami zmian klimatycznymi, poprawę bilansu wodnego, przeciwdziałanie lokalnym podtopieniom oraz wspieranie miejskiej bioróżnorodności.
Szczególną uwagę poświęcono systemowi retencji zbiornikowej, który umożliwia gromadzenie wody deszczowej w celu jej późniejszego wykorzystania, m.in. do podlewania terenów zielonych, lub kontrolowanego odprowadzenia do sieci deszczowej w bezpiecznych warunkach. Integralną częścią tego rozwiązania jest System Inteligentnego Sterowania Retencją Zbiornikową (SIS-RZ), który optymalizuje zarządzanie zgromadzoną wodą i minimalizuje ryzyko przeciążenia infrastruktury kanalizacyjnej.
Działania te są uzupełniane przez rozwój zielono-niebieskiej infrastruktury bazującej na rozwiązaniach opartych na przyrodzie, co pozwala miastu skuteczniej adaptować się do zmian klimatu, łagodzić efekt miejskiej wyspy ciepła i podnosić jakość życia mieszkańców.

Czy Twoje miasto jest gotowe na opady nawalne i inne skutki zmiany klimatu? Gdańsk jako jedno z najbardziej narażonych na ekstremalne zjawiska pogodowe miast w Polsce, zbudował zaawansowany, zintegrowany system ochrony przeciwpowodziowej. Prezentacja pokaże, jak krok po kroku stworzyć skuteczny model przeciwdziałania powodziom miejskim, oparty na zielonej retencji, hydrotechnice, realnych danych, technologii, adekwatnej eksploatacji i współpracy instytucji, biznesu i mieszkańców.

Dowiesz się m.in.:
Jak projektować miejską retencję i ją finansować;
Jak wykorzystać monitoring hydrologiczny i prognozy do zarządzania kryzysowego;
Jak wygląda plan operacyjny ochrony przed powodzią w Gdańsku;
Jak angażować biznes, mieszkańców i jednostki administracji samorządowej i państwowej.

Przez gminę Czechowice-Dziedzice, położoną na pogórzu Beskidu Śląskiego, przepływa aż pięć rzek górskich oraz kilka potoków. Na obszarze o powierzchni 66 km² i zróżnicowanym ukształtowaniu terenu stwarzają one poważne zagrożenie powodziowe. Dodatkowym czynnikiem ryzyka są coraz częściej występujące intensywne opady deszczu, które zwiększają ryzyko zalania lub podtopień na coraz silniej zabudowywanych i uszczelnionych powierzchniach miejskich. Świadomość tych zagrożeń skłoniła władze gminy do podjęcia działań prewencyjnych, obejmujących inwestycje w zielono-niebieską infrastrukturę. Rozwiązania te stanowią dziś integralny element systemu zarządzania kryzysowego w Czechowicach-Dziedzicach.

Zmieniający się klimat oraz rosnąca presja urbanizacyjna sprawiają, że zarządzanie wodami opadowymi w miastach przestaje być wyborem – staje się koniecznością. Kluczem jest myślenie systemowe: od momentu, gdy pierwsza kropla spada na dach, aż po etap jej wchłonięcia przez grunt.
W wystąpieniu zaprezentowane zostanie podejście firmy Wavin, w którym błękitno-zielona infrastruktura stanowi integralny element miejskiej strategii adaptacyjnej. Na przykładzie dachów retencyjnych, zbiorników infiltracyjnych i systemów wspierających wegetację zieleni miejskiej – prelegent pokaże, jak zaplanować zrównoważony obieg wody.
Zostanie również omówiona rola rzetelnego bilansu wodnego na etapie projektu, który umożliwia precyzyjne zwymiarowanie układów retencyjnych oraz ograniczenie zrzutu wody do odbiorników. Efektem wdrażania takich rozwiązań są nie tylko oszczędności i korzyści ekologiczne, ale także wzrost bezpieczeństwa hydrologicznego, poprawa komfortu życia mieszkańców i odporność infrastruktury na zjawiska ekstremalne.

W obliczu postępującej urbanizacji i zmian klimatycznych kluczowym wyzwaniem dla miast staje się zatrzymywanie oraz ponowne wykorzystanie wód opadowych. Prezentacja „Kultura dla Wody – retencja wód opadowych w systemach dachów Bauder” ukazuje, w jaki sposób nowoczesne rozwiązania architektoniczne i inżynieryjne mogą wspierać zrównoważone gospodarowanie zasobami wodnymi. Omówione zostaną funkcje dachów retencyjnych, ich rola w ograniczaniu skutków nadmiernej urbanizacji (tzw. betonozy), poprawie mikroklimatu oraz zwiększaniu bioróżnorodności w przestrzeni miejskiej. Podkreślone zostanie także znaczenie synergii pomiędzy architekturą, naturą i społeczeństwem w tworzeniu miast odpornych na wyzwania klimatyczne.

Gwałtowne zmiany klimatyczne oraz towarzyszące im ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak powodzie, wymuszają konieczność prowadzenia zróżnicowanych działań w zakresie gospodarki wodnej. Oddział Wód Polskich w Krakowie podejmuje szereg kompleksowych inicjatyw mających na celu przeciwdziałanie skutkom tych zjawisk.
Na administrowanym przez krakowski oddział obszarze funkcjonuje kilka zbiorników retencyjnych, które skutecznie chronią lokalną ludność przed zagrożeniem powodziowym. Jednym z kluczowych obiektów jest zbiornik Świnna Poręba, mogący w normalnym stanie piętrzenia zmagazynować ponad 100 mln m³ wody. Jego całkowita pojemność przekracza 160 mln m³, z czego aż 60 mln m³ stanowi rezerwę powodziową, aktywowaną podczas przemieszczania się fali wezbraniowej na Skawie.
Działania oddziału obejmują również projekty renaturyzacji rzek, w tym na terenach zurbanizowanych. Przykładem jest wspólna inicjatywa z organizacjami społecznymi na rzecz renaturyzacji rzeki Dłubni w Krakowie. Kolejnym przedsięwzięciem jest projekt „Odbudowa różnorodności biologicznej doliny Nidy poprzez odbudowę korytarzy ekologicznych i zwiększenie retencji gruntowej”. Jego celem jest udrożnienie ekologiczne Nidy i Mierzawy, odtworzenie starorzeczy Nidy, rewitalizacja Zalewu Pińczowskiego oraz utworzenie naturalnych obszarów zalewowych o łącznej powierzchni 400 ha. Efektem tych działań będzie zwiększenie retencji dolinowej i wzmocnienie ochrony przeciwpowodziowej poprzez obniżenie poziomu wód wezbraniowych.

W prezentacji zostaną omówione przebieg i skutki wezbrania powodziowego z września 2024 r., ze szczególnym uwzględnieniem zlewni Nysy Kłodzkiej. Przedstawiona będzie geneza i przebieg opadów w Sudetach Wschodnich, kształtowanie się fal powodziowych w przekrojach wodowskazowych Ziemi Kłodzkiej oraz wartości przepływów maksymalnych – także na podstawie modelowania opad–odpływ (m.in. dla wodowskazu Lądek-Zdrój po katastrofie zapory czy dla dopływu z niekontrolowanej zlewni Morawki do zapory w Stroniu Śląskim).
Prelegent zaprezentuje pracę kaskady zbiorników Topola–Kozielno–Otmuchów–Nysa, w tym wielkość dopływu ze zlewni Białej Głuchołaskiej do wodowskazu Głuchołazy. Przeanalizowany zostanie odcinek Nysy Kłodzkiej od zbiornika Nysa do ujścia do Odry, ze wskazaniem na niemal dwukrotny wzrost objętości fali spowodowany dopływem ze zlewni różnicowych. Szczególną uwagę ekspert poświęci roli czterech nowo wybudowanych suchych zbiorników przeciwpowodziowych na Ziemi Kłodzkiej, a także znaczeniu zbiornika Racibórz i przebiegowi wezbrania we Wrocławiu.
Podsumowaniem będzie prezentacja aktualnie rozpatrywanych lokalizacji nowych zbiorników i innych działań przeciwpowodziowych, rekomendowanych w ramach konsultowanego społecznie „Programu redukcji ryzyka powodziowego w zlewni Nysy Kłodzkiej”.

W obliczu gwałtownie narastających zmian klimatu i starzenia się infrastruktury wodnej, zasadnicze znaczenie ma identyfikacja kluczowych zagrożeń oraz koniecznych działań wzmacniających odporność w Polsce na powodzie, przy jednoczesnej, o ile to możliwe, minimalizacji ich kosztów. W prelekcji przedstawione zostaną wyzwania przed którymi stoimy w tym zakresie i wybrane propozycje działań, zwłaszcza w oparciu o obserwacje z powodzi z września 2024 r.

Cztery największe powodzie ostatnich dekad – z lat 1997, 2010, 2014 i 2024 – stały się punktami zwrotnymi w kształtowaniu polskiego systemu reagowania na zagrożenia powodziowe. Prelegent, bazując na własnych doświadczeniach – od udziału w działaniach operacyjnych podczas katastrofy we Wrocławiu (1997) oraz kierowania działaniami na poziomie regionalnym w obrębie zlewni Odry (2010), przez podejmowanie decyzji krajowych jako prezes KZGW podczas powodzi 2014 (koncentrującej się przede wszystkim na zlewni Wisły), aż po rolę niezależnego obserwatora w 2024 roku – ukaże proces dojrzewania, profesjonalizacji oraz otwierania się na nowe podejścia.
Analizując przebieg i skutki czterech powodzi, prelegent podkreśli powtarzalność typowych barier (skomplikowana komunikacja kryzysowa, niedoszacowanie ryzyk, zbyt wolna reakcja), ale jednocześnie wskaże na wyraźne zmiany: stopniową transformację z działań obronnych do zintegrowanego zarządzania ryzykiem, rozwój planowania strategicznego, współpracę międzyinstytucjonalną oraz coraz szersze włączanie społeczności lokalnych w procesy decyzyjne.
W wystąpieniu szczególny nacisk położony będzie na rolę tych katastrof jako katalizatorów zmian na poziomie krajowym i europejskim – od wdrażania dyrektywy powodziowej, poprzez wspólne systemy ostrzegania i wymianę danych, po codzienną współpracę transgraniczną w dorzeczach. W efekcie powodzie te – choć różne w skali i kontekście – odegrały decydującą rolę w integracji Polski z europejskim systemem zarządzania ryzykiem, wpływając zarówno na politykę, jak i codzienną praktykę.
Referat będzie stanowić podsumowanie kluczowych „lekcji”, które te wydarzenia przyniosły dla współczesnego zarządzania katastrofami, wskazując zarówno na trwałe postępy, jak i na wyzwania czekające na rozwiązanie.

Rosnąca częstotliwość gwałtownych zjawisk pogodowych, w tym intensywnych opadów i powodzi, wymaga stosowania sprawdzonych, mobilnych i skutecznych rozwiązań umożliwiających szybkie reagowanie. Podczas prezentacji przedstawione zostaną konkretne przykłady wykorzystania mobilnych pomp w działaniach interwencyjnych – zarówno w przypadku nagłych podtopień, jak i przy usuwaniu skutków katastrof pogodowych.
Zaprezentowane zostaną również rzeczywiste wdrożenia z ostatnich miesięcy, zilustrowane dokumentacją fotograficzną i szczegółowym opisem warunków pracy. Ponadto omówione będą innowacyjne rozwiązania konstrukcyjne, m.in. odporność na zanieczyszczenia, różne typy wirników oraz systemy monitoringu i zdalnego nadzoru.

Na zlecenie inwestora – Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu – w Kotlinie Kłodzkiej powstały suche zbiorniki przeciwpowodziowe: Roztoki Bystrzyckie (na potoku Goworówka) oraz Boboszów (na rzece Nysie Kłodzkiej). Inwestycje te zostały zrealizowane w ramach projektu ochrony przeciwpowodziowej Kotliny Kłodzkiej, ze szczególnym uwzględnieniem miasta Kłodzka.
Każda dobrze zaprojektowana budowla łączy w sobie trzy kluczowe elementy: funkcję, konstrukcję i formę – co w przypadku zbiorników przeciwpowodziowych ma szczególne znaczenie. Obiekty te muszą zapewniać bezpieczeństwo ludzi oraz ich mienia poprzez skuteczną redukcję fali powodziowej i solidną, niezawodną konstrukcję. Znacząca ingerencja w otoczenie naturalne wymaga z kolei odpowiedniego wpisania się w krajobraz i spełnienia wymogów ochrony środowiska. Istotnym aspektem jest również użyteczność społeczna – zbiornik powinien być atrakcyjny także w warunkach normalnej eksploatacji, oferując przestrzeń do rekreacji i wypoczynku.
W referacie zaprezentowane zostaną rozwiązania projektowe zastosowane w obu zbiornikach – od fazy koncepcji aż po pełnienie nadzoru autorskiego podczas realizacji. Pokazane będą konkretne przykłady zrealizowanych obiektów oraz ich funkcja przeciwpowodziowa, również w kontekście doświadczeń z powodzi, jaka miała miejsce we wrześniu 2024 roku.
Szczególna uwaga zostanie poświęcona urządzeniom przelewowym – kluczowym elementom bezpieczeństwa zbiorników, zapobiegającym przelaniu się wody przez koronę zapory. Prelegent przedstawi dwa podejścia: klasyczne rozwiązanie w zbiorniku Boboszów oraz nowatorskie zastosowanie rurociągów GRP o średnicy 3,6 m w zbiorniku Roztoki Bystrzyckie. Omówione zostaną również badania modelowe wykonane na etapie projektowania oraz rzeczywista weryfikacja skuteczności zastosowanych rozwiązań podczas powodzi z 2024 roku.

Współczesne podejście do gospodarki wodami opadowymi coraz częściej łączy funkcje retencyjne z konkretnymi zastosowaniami użytkowymi – zarówno w przemyśle, jak i w nowoczesnych obiektach IT.
Podczas prezentacji omówione zostaną dwa rzeczywiste scenariusze wdrożeń systemów StormWater Solutions:
Data Center – przykład wykorzystania wód opadowych w instalacjach chłodzenia, służący zwiększeniu efektywności energetycznej oraz ograniczeniu zużycia wody wodociągowej.
Zakład przemysłowy – zastosowanie zbiorników HelCor jako elementu kompletnego systemu zasilania przeciwpożarowego, zintegrowanego z istniejącą infrastrukturą.
Prezentacja skupi się na aspektach projektowych, funkcjonalnych i eksploatacyjnych obu rozwiązań, ze szczególnym uwzględnieniem integracji z istniejącymi systemami oraz korzyści środowiskowych i operacyjnych.

Adsorbent na bazie modyfikowanego powierzchniowo bentonitu, FLUORO-SORB® Adsorbent, jest wysoce selektywnym narzędziem do usuwania perfluoroalkilowych i polifluoroalkilowych substancji (PFAS) z różnych źródeł wody, dzięki dużej powierzchni dostępnej do adsorpcji poprzez mechanizmy elektrostatyczne i hydrofobowe.
Adsorbent FLUORO-SORB jest odporny na szkodliwe działanie współzanieczyszczeń w matrycy organicznej, takich jak rozpuszczony węgiel organiczny i aniony, na proces adsorpcji PFAS, i zapewnia szybką kinetyczną adsorpcję w porównaniu z innymi materiałami adsorpcyjnymi.
Wykazano, że adsorbent FLUORO-SORB skutecznie usuwa PFAS do poziomów niewykrywalnych w różnych matrycach, w tym w odciekach ze składowisk odpadów, wodach opadowych/powierzchniowych, ściekach oraz w miejskiej wodzie pitnej.